Senin, 16 Desember 2013

Profil : Sejarawan Kondhang ing Ngayogyakarta


Miyos wonten Bantul, Yogyakarta, 18 September 1943. Priyayi ingkang nyerat buku cacah 50-an langkung menika minangka Guru Besar Emiritus Fakultas Ilmu Budaya Universitas Gadjah Mada Yogyakarta. Panjenenganipun menika tiyang ingkang tresna sanget babagan kearifan budaya Jawa, ewasemanten anggenipun nglampahi sesambetaning gesang, Bapa Kuntowijoyo menika kawastanan grapyak sumanak, lembah manah kaliyan sinten kewamon.

Tilar donya, dinten Selasa 22 Februari 2005 tabuh 16.00 amargi komplikasi gerak sesak napas, diare lan ginjal. Garwanipun Drs. Susilaningsih MA, putranipun: Ir Punang Amaripuja SE MSc kaliyan Alun Pradipta
Buku-buku kondhang anggitanipun inggih menika: Paradigma Islam: Interpretasi Untuk Aksi [1991], Identitas Politik Umat Islam [1997].
Minangka sejarawan, Bapa Kuntowijoyo menika ngajeni sanget kearifan budaya jawa. ilmu saha pamanggihipun bab sejarah lan budaya kasebat kiyat, awit saking menika saben-saben paring piwucal, panjenenganipun asring mucalaken tuladha-tuladha kearifan budaya menika.
Kajawi  pun tepangi minangka sejarawan, Panjenenganipun ugi remen nyerat buku-buku, antawisipun inggih menika: Paradigma Islam dan Politik Islam, Intelektualisme: Menyongsong Era Baru, Identitas Politik Umat Islam. Karya-karya menika nedahaken  bilih panjenenganipun minangka intelektual muslim. Miterat mahasiswanipun, panjenenganipun guru ingkang wicaksana, nadyanta kahanan awakipun gerah, ananging taksih kersa nglonggaraken wekdal kangge mbimbing mahasiswanipun.

PENDIDIKAN
·    SRN, Klaten (1956)
·    SMPN, Klaten (1959)
·    SMAN, Surakarta (1962)
·    S1 (Sarjana) Fakultas Sastra UGM, Yogyakarta (1969)
·    S2 (MA) Universisity of Connecticut, AS (1974)
·    S3 (Doktor) Ilmu Sejarah dari Universitas Columbia, AS (1980)

KARIR
·    Asisten Dosen Fakultas Sastra UGM (1965-1970)
·    Dosen Fakultas Sastra UGM (1970-2005)
·    Sekretaris Lembaga Seni & Kebudayaan Islam (1963-1969)
·    Ketua Studi Grup Mantika (1969-1971)
·    Pendiri Pondok Pesantren Budi Mulia (1980)
·    Pendiri Pusat Pengkajian Strategi dan Kebijakan (PPSK) di Yogyakarta (1980)

PENGHARGAAN
·    Naskah drama Rumput-Rumput Danau Bento (1968) dan Topeng Kayu (1973) mendapatkan penghargaan dari Dewan Kesenian Jakarta
·    Cerpen Dilarang Mencintai Bunga-Bunga (1968), memenangkan penghargaan pertama dari sebuah
majalah sastra
·    Novel Pasar meraih hadiah Panitia Hari Buku, 1972
·    Anjing-Anjing Menyerbu Kuburan, cerpen terbaik versi Harian Kompas berturut-turut pada 1995, 1996 dan 1997
·    Penghargaan Kebudayaan ICMI (1995)
·    Satyalencana Kebudayaan RI (1997)
·    ASEAN Award on Culture and Information (1997)
·    Mizan Award (1998)
·    Kalyanakretya Utama untuk Teknologi Sastra dari Menristek (1999)
·    FEA Right Award Thailand (1999)
·    Hadiah Sastra dari Majelis Sastra Asia Tenggara (Mastera) atas novel Mantra Pejinak Ular (2001)


cathetan: kapethik saking maneka sumber

Cerita Cekak : Kecelik


Nandhang lara, banget suwene. Mung arep nyawang srengenge wayah esuk, kaya-kaya ngenteni thukuling jamur ing mangsa ketiga. Sepira ta abote, ngungak sedhela nglegani karepe ati. Ah ya ngono, pancen yen dudu karep dilakonana bakale mung oleh separo, kuwi wae menawa bejo, akeh-akehe malah “golek uceng kelangan delek”. Halah geneya, jamanku sekolah biyen, wis pirang bocah wadon sing tak gawe lara, saiki jumbuh apa kang dadi tumindakku nalika isih bujang tanggung. Seprana seprene ngenteni wangsulan kang dadi pangajapku, rasane kaya ngudhali ati dhewe. Diah, bocah ayu sing maraki gandrung atiku, tegel gawe lungka ana ing sajroning pangarepku. Mbok iya o, dheweke ndang gelem tak rabeni. Wis ora betah aku ngampet rasa kang ngadhul-adhul awakku iki. Saben-saben kudu ketar-ketir menawa ana bocah lanang sing dolan neng ngomahe.
Limang sasi, sangang sasi, genep setaun wangsulane ajeg: “yen jenengan kanti, entenana bibar lulus sarjanaku”. Rada semeleh atiku barang krungu pocapane kaya ngono, nadyanta aku dhewe kudu bisa nggondeli rasa kuciwaku.
Wanci tibaning srengenge ing sisih kulon, “thilulit thilulit” hp-ku muni. Barang tak delok, Pak Ratman nelpon. Yo pancene ngono, yen bose sing nelpon, hp-ne njuk langsung disaut.
“Hallo, Assalamualaikum Pak” , Suaraku lirih tur alon banget
“Waalaikumsalam”, Pak Ratman sumaur
“Wonten menapa Pak, kok njanur gunung nelpun kula”
“Ngene lho, wingi Pak Ahmad, bos-e sing ana pusat Jakarta kae sakbibare maos seratan-seratanmu ana ing redaksi, panjenengane kepencut menawa awakmu bakal ditarik neng Jakarta”
Saknalika, “deg” rah ana ing awakku kaya mandeg nggubel jantungku. Kaya-kaya ora bisa tak percaya, impenku bisa kerja ana ing ibukota negara, Jakarta bakal kelakon. Pancen wiwit pisanan nalika aku dadi wartawan lokal ana ing Jogja iki, wis dadi pangarepku yen besuk bisaa nlapake sikil ana ing tlatah panguasane pak Jokowi, Gubernur Jakarta sing saiki lagi njabat. Ora suwe-suwe nunggu nglangut arepe ngungak kutha sing dadi  sumber upa bocah enom-noman ing desaku, pendak esuke, aku kudu wis check in ana ing Bandara Adi Sucipto. Mangkat kono, aku wis keprana banget bungahe.
Sesasi luwih sethithik, aku wis bisa ajeg karo pagaweyanku ana ing Jakarta saiki. Kelingan kahanan ngomah, aku nelpun ngabari Simbah Kakungku lan sithik edhing aku iyo paring kabar menawa artone wis dak-transfer. Gemati iya lumrah, amarga kawit aku indhil-indhil nganti bisa gedhe saiki iya kasil upakarane simbah. Bapak ibuku pisahan nalika aku umur 2 tahun, dadi bocah sing durung ngerti istilah “pegatan”. Yo ngene, anak mbarep saka wong tuwa loro. Bapak budhal menyang Kalimantan, bareng duwe bojo anyar. Dene ibu ora nganti let setaun saka pisahan kuwi mau, Gusti ngersake. Yo lumrah to, menawa luwih gemati marang simbahe.
Ah iya piye kabare, saiki aku wis mapan. Omah wis ngadeg gagah, gaji teka saben wayah, gur kari nunggu wangsulane dhek Diah. Wis ora suwe maneh, aku bakal nyandhing slirane. Rasa ana ing njero atiku iki krasa muyug-muyug arep ndang dakculke nguyak bocah wadon kang gawe gandrung atiku patang taun kepungkur iki. Kudune wis wayah lulus, nanging atiku kok iya isih thingak-thinguk. Mbabat rasa penasaranku, hp dakjupuk. Eh, durung nganti tak urepke, hpne malah muni dhisik. Ana sms mlebu. Dakbukak, sms saka dhek Diah. “kersane Gusti, Alhamdulillah ujiane kula lulus mas”. Aduh-aduh, sirah sing maune kemutuk rasane kaya ketiban banyu es, cleeesss. Bungah rasane. Ora suwe dakwangsuli, “aku iya melu seneng dhek. Banget malah. Pancen, kabar kuwi sing daktunggu-tunggu. Kapan wisudane?”. Aku nunggu rada suwe, ah iya lumrah, wong putri rak iya nyambut kana kene, nyekel hp we menawa ana perlu wae. “cek guek”, hpku muni. Eh lha, smsku dibales.
“Mbenjang tanggal 20 Desember, Mas”. Ah, pengen banget rasane bisa ngancani dheweke wisuda, nanging yen tanggal semono, aku kudu ngliput nang Amerika, wayahe udan salju. Aduh kepriye iki. Bingung arep sumaur apa, aku mung jawab “mugo-mugo lancar ya, Dhek”. Dheweke bales “inggih mas, aamiin”. Bocah ayu iki, pancen apa perlune wae.
20 Desember wis kelewat, saiki wis sasi Januari. Aku wis bali nglangut meneh, kekancan karo kahanane kutha sing paling awet macete. Tlakson muni kana kene, montor sliwar-sliwer sakpenake dhewe. Ah, kuthane Indonesia.
Sasi Pebruari aku duwe rencana muleh, tilik simbah, nadyan sing paling baku mung arep nglirik paras ayune dhek Diah. Sakdurunge, aku nelpon simbah, menawa sasi kuwi aku bakal mulih. Ora isin-isin aku njaluk yen wanci kuwi, aku pengen ditembungke dhek Diah. Simbah iya saguh. Apa wae kang dadi ubarampite wis dakpasrahke simbah. Januari akhir, aku nampa telpun saka dhek Diah. “mas, pripun kabare?”
“Apik dhek, sliramu piye?”
“Alhamdulillah, kula ugi sae mas”
“Ana wigati apa, biasane aku ta sing telpun?”
"Hehe, mosok jenengan terus sing telpun. Kula mboten pareng?”
“Yo bukane ngono, iki ora biasa wae”.
meneng rada suwe, njuk sumaur meneh.
“Maass”
“Iya dhek?”
Menenge suwe banget, njuk ora sumaur maneh. Aku nunggu. Ujug-ujug telpune mati. Tak enten-enteni mugo-mugo dheweke telpon maneh, mbok menawa pancen ana sing arep diomongke tenanan. Rong menit, limang menit, nganti rong puluh menit. Ah yo, nek ngono aku wae sing telpon. Eh hla, tat tut tat tut jebule telponku ora disauri. Bareng ngono, aku malah saya pengen ngerti, apa karepe Diah mau, mosok gur takon ngono kuwi tok. Aku banjur ngirim sms “dhek, jane apa ta sing arep kok-aturke?”. Ora let suwi, njuk dibalesi “Tanggal 24 Pebruari Insya Allah badhe walimahan mas”.
Aku bingung, maksude apa iki sing dikarepke Diah. Tak walesi smse “sapa karo sapa, dhek?”. Jawabe cekak tur cetha banget. “Kula kaliyan mas Iwan”. Biyuuuh rasane ati iki, kaya kesaut wesi panas bar dipanggang saka mawa sing mongah-mongah. Jleg. Kaya-kaya sirah, jantung, tangan, sikil mrotholi dhewe-dhewe. Aku meneng, suwiii banget.
Sejam, rong jam, patang jam kelakon, aku kudu adu lambe iki. Diah dak-telpon.
“Hallo, Assalamualaikum” wangsulane alus, adhem sisan. Apa bisa tega nyempalke atine.
Dak-jawab “Waalaikumsalam” kepedhot kahanan ati sing wis awut-awutan. Clep klakep. Meneng sawetara siji lan sijine.
“Dhek, smsmu mau rak gur guyon ta?” aku nanjihke kasunyatan sing milara iki.
“Mboten mas, menika saestu”. Wangsulane tetep wae alus, ning ngertia kok-ya kudu gawe lara.
“Kok sliramu banget tegele, wis ngerti barang tresnaku iki awit patang taun kepengker. Sliramu iya saguh njaluk dienteni bubar lulus sarjana, kok saiki malah mblenjani janji”
Meneng suwe. Ora nyuwara. Mbasan sumaur dheweke omong nanging ora basa kaya biasane.
“Aku iki wanita, Mas. Ora lumrah nggujek wong lanang sing dudu sapa-sapane. Nalika aku ngabari lulus kae, Mas Iwan wis nglamar sesasi sadurunge. Aku iya bingung, ngertia yen aku ki nunggu-nunggu sampeyan ndang mara ngalamar awakku. Bab janji, aku nyuwun ngapura. Aku lan sampeyan ora duwe sesambungan apa-apa. Gur modal janji, njuk sing tak gondeli apa?”
Aku blas ra nyuwara. Atiku kaya ketali kabel listrik sing moncek lan isih ana setrume. Nangis wis ora isa. Anane gur nyawang awak kang saya suwe saya lungkrah. Mangan ra dadi daging, ora mangan rasa luwene wis ora krasa. Anane mung sedhih. Ngeyem-ngeyemi ati dhewe. Lilakna wae Gas, kepeneran Diah oleh bocah lanang sing apik budine, dhewekke uga kanca kenthelmu wiwit SMA nganti kuliah.
Yuuh, kepriye rasane ati iki.

Feature Objek : Nostalgia Mekkah ing Kutha Sewu Pura



Bali minangka tombak cucuking wiyaripun agama hindu wonten ing Indonesia. Sedaya ritual upacara ingkang gegayutan kaliyan agama hindu samepta wonten ing mriki. Lumantar saking menika, mbok bilih kepareng matur menawi Bali menika saged nyuguhaken nuansa spiritual ingkang estu ndamel grengsengipun manah. Awit, sedaya lampahing gesang padintenan tansah dipunwiwiti kanthi memuji dhumateng Gusti Ingkang Maha Asih.

Mangertosi lan kersa nindakaken kewajibanipun minangka kawulaning Gusti, inggih paring pepuji satemah anggayuh hayuning bawana. Hayu, ayu, rahayu, minangka pangajabing tiyang gesang amrih saged nemahi rahayu wilujeng nir ing sambekala.

Lampah minangka netepi kewajibanipun kawula Gusti, katindakaken miterat menapa ingkang dados kapitadosanipun tiyang ing gesang menika. Lumantar wulanganipun agama, kejawi nindakaken ibadah, sedaya ugi anggadhahi tanggel jawab amemangun karyenak tyasing sesama.

Bali, nostalgia nuansa spiritual Mekkah kabombong wonten ing mriki. Menawi saben enjang saking griya setunggal dumugi griya sanesipun saged mirsani tata lampahing tiyang hindu Bali ingkang memuji dhumateng pangeranipun, kados pundi menawi tiyang Islam sampun dumugi wekdalipun ibadah sholat lajeng sami renteg-renteg sowan dhateng Gusti Pangeranipun. 

Minggu, 15 Desember 2013

Opini : Keli Dudu Keri

kautaman piwulang adiluhung
ketenggel kelawan kang murba misesa
nalika sruning budaya lan sastra
sirna ngeli sinebut kari separo

sajroning ati mung ngudarasa
apa iki pancen wis tumeka ramalan Prabu Jayabaya
wong jawa kari separo
wong jawa ilang jawane

aku iki ditundhung minggat
saka lemahku dhewe
gremat-gremet ngudhali kawruhing budaya
kono kene mung sinawang blawur
Ah iyo,
Karepe ben diarani modern
Nanging ngertiya, dhewe iki ketinggalan jaman iya, kelangan jawa iya uga.
eee ... eee wee lha!
saking smkn4jkt.sch.id

Jawa Geger? Ketaman saweg nandhang gela, amargi salah satunggaling unsur budaya jawa, inggih menika basa jawa badhe dipunpegat kawontenanipun dening ingkang mengku kuwasa pamarintahan. Kados pundi bangsa Indonesia menika badhe dipunajeni dening bangsa sanes, menawi kanyata piyambakipun mawon mboten kersa ngajeni dhumateng awakipun piyambak.

Ketingal saking wacana Menteri Pendidikan, Muhammad Nuh ingkang badhe nilaraken basa daerah wonten sakjroning kurikulum. Ing wekdal samenika, lumrah kemawon mbok bilih dereng rumaos kelangan menapa ingkang saged dipungadhang-gadhang dados identitas bangsa Indonesia menika ing mancanegara, ananging lelampahan kalawau badhe cetha gawang-gawang ngalarani ati ing wekdal samangke, menawi kita nemahi bilih Jawa sampun mboten gadhah menapa-napa malih, ateges, budaya ingkang dados ciri kapribaden Jawa menika sampun tilar. Bhinneka Tunggal Eka, ingkang nedahaken bilih Indonesia menika gadhah mawarni-warni kabudayan ugi saged lengser, saking lelenggahipun minangka semboyan kanegaran ingkang sampun ndamel kondhang Indonesia wonten ing mancanegara. Kaluhuran budi pekerti saha kautaman piwulang jawa, kanyatan ilang muspra menawi kabudayan lokal menika mboten dipunuri-uri malih.

Wacana pemerintah ingkang karangkum wontening kurikulum 2013 kalawau sampun dipunuji publik, mbok bilih samangke respon sarujuk menika langkung kathah, saged kadadosan menawi basa daerah menika, mliginipun basa jawa estu dipunicali saking bangku sekolah, amargi kawontenan jam mucal menika dipunewahi langkung sekedhik.

Bilih kabudayan nasional menika minangka induk kabudayan daerah, sejatosipun namung badhe dados angen-angen kemawon, menawi wacana kurikulum 2013 ingkang ngrembag kawontenan basa daerah kalawau estu dipunlampahaken ing taun ngajeng. Amargi kawontenan wekdal kangge mulang ingkang sakedhik, andadosaken upaya nepangaken budaya jawa kawastan kirang utawi langkung kirang jangkep.


Selasa, 03 Desember 2013

Wanci

Ana titi wancine
Nalika srengenge lumampah muruki rina
Angubengi jagad saisine
Sinawang abyor, kang wengi angrumpaka lintange
Ana titi wancine
Nalika badan among titipan
Yen Gusti kersa, lilakna
Kemara dhuka , kinasih amung mrebes
Tumetes eluh , ketaman sungkawa.

Dhewe tan bisa nolak, lamun jatah wancine wus nagih.

Lakone Negara

Wus kedaden lakon bangsa nandhang sungkawa
Konangan ing kanyatan
Eluh getihe wong cilik muspra aji
Ketenggel salaku jantrane kang murba wisesa
Rumangsa melu handarbeni
Sakabeh-kabeh dikukuti
Among nguja awake dhewe
Tan kena kendat lan cinegah
Dening apa kang dadi darmane
Yen wis tiba wancine
Kang salah bakal seleh
Nadyanta wus sinebat satria kondhang kuncara
Iku mung amarga durung wayahe kangerten
Laku hambeging dasamuka

S e r a k a h !!!

kanyatan, rakyat ora bisa ngonangi kanthi mata kentara
Ananging, rasa kapidhak, katindhas ukum welut negara
nyata krasa nekak gulu,
durung garing koreng wingi sore
malah reka-reka katindhih maneh banyu tremos ngutahi

ora beda kaya dene watak sengkuni
lamis, umuk!!!
yen panguwasa nagara kelakon ngrubengi akal okole para kurawa
bakal panggih wancine

negara ambruk amarga penuwune dhewe.