Wacana Prosedural : Gaplek "Riwayatmu Kini"

Gaplek inggih menika salah satunggaling jinis komodite pertanian ingkang kondhang wonten ing tlatah Gunungkidul. Sanadyan sampun kawentar bilih Gunungkidul menika, dhaerah tandus lan kirang toya, ananging ing kanyatan, kathah masyarakat ingkang taksih kersa ngrukti sabin minangka pakaryanipun. Ing Wulan September menika, kaprenah wancinipun para petani ing wewengkon menika, saged ngundhuh asiling nggulawenthah gaplek utawi tela pohung. Gemah ripah loh jinawi, kadosipun pangajab menika jumbuh kaliyan kawontenanipun petani ing Gunungkidul, kados bebasan “nandur kayu, isa metu pangane”.

Thiwul, dhaharan khas saking Gunungkidul menika bahan bakunipun gaplek. Awit saking teknologi ingkang majeng, kathah jinising thiwul olahan ingkang dipundamel manual menapa dene instan, pramila thiwul menika dados dhaharan ingkang kedah dipunasta minangka angsul-angsul saking Gunungkidul. Kejawi saged dipundamel thiwul, tela pohung menika ugi minangka bahan baku kangge ndamel kripik, gethuk, cemplon menapa dene roti. Awit saking kathahipun ingkang mbektahaken tela pohung kangge nyengkuyung Industri Kecil Menengah, pramila taneman menika dipunbudidayaken kanthi tumemen. Adatipun ing dhusun, para petani menika menawi sadean tela pohung kathah ingkang dipundamel gaplek rumiyin, amargi saged ndamel reginipun langkung inggil. 

Ngrembakanipun inovasi olahan pangan ingkang kadamel saking tela menika, estunipun langkung saged nginggilaken regi tela ingkang kawastanan anjlog ing wulan September taun menika. Ananging, ngengingi bilih wekdal panen samenika wancinipun sesarengan, pramila andadosaken regi tela menika murah sanget. Bab sesadean tela menika, wonten kalih jinis. Ingkang sepisan, para petani menika langkung sreg nyade telanipun kanthi dipuntebasaken, awit menawi dipundamel gaplek taksih kedah mbektahaken tenaga malih kangge mbedhol, ngikriki, lan mepe, ewa semanten ugi kedah maringi tukon sabun malih kangge tukang ingkang sampun mbiyantu. Pramila langkung eca menawi dipunsade tela langsung. Kaping kalihipun, wonten saperangan ingkang remen ndamel gaplek rumiyin, salajengipun dipunsade, ing kanyatan menika saged ndamel regi tela radi inggil tinimbang dipunsade langsungan. 

Menapa dene ingkang sampun kaandharaken wonten ing ngajeng, bilih tela menika minangka bahan bakunipun kangge ndamel thiwul. Lampahipun ndamel thiwul menika, tela ingkang sampun dipunbedhol, salajengipun dipunkeriki lan dipunpepe ngantos garing, samangke saged dipunwastani gaplek. Gaplek ingkang sampun garing menika dipuntumbuk ngantos dados tepung, salajengipun saged dipunolah dados thiwul. Kejawi saking menika, gaplek ingkang sampun garing ugi saged dipundadosaken gathot. Gaplek ingkang sampun dipunpepe, salajengipun dipunkumbah ngantos resik. Samangke menawi sampun, enggal-enggal dipundang ngantos empuk lan dipunparingi parutan klapa.

Dhedhaharan ingkang kadamel saking gaplek, estunipun taksih kathah sanget jinisipun, menapa malih menawi wonten inovasi-inovasi enggal ingkang rinacik dening penggiat jajanan kuliner. Kadosta jajanan ingkang samenika ngrembaka wonten ing sapinggiring margi kampus UNY, “Singkong Aneka Rasa”, ingkang ndamel tela menika anggadhahi raos werni-werni, wonten keju, coklat lan sapanunggalanipun. Usaha Kecil Menengah menika minangka upiyanipun para mahasiswa ingkang gadhah greget saha semangat wirausaha wonten ing gesang bebrayan, pramila kangge nyengkuyung ide saha kreativitas menika, universitas ngawontenaken pembinaan program kreativitas mahasiswa ingkang samangke lolos, badhe dipunparingi dana kangge usaha. Salah satunggaling tuladhanipun inggih “Singkong Aneka Rasa” menika.

Wonten malih camilan ingkang kadamel saking tela, inggih menika kripik. Majengipun wekdal, andadosaken persaingan usaha ingkang langkung ketat lan mbektahaken ide-ide kreatif para kadang wirausaha. Kados dene menapa ingkang saged katingal samenika, bilih dhaharan tradhisional dipuninovasi kanthi cara modern. Wonten ingkang wujudipun kripik tela, ananging samenika raosipun dipundamel werni-werni, mboten kados kala rumiyin malih ingkang namung wonten pedhes saha asin. Kawontenan menika sejatosipun nggambaraken bilih kreativitas menika wonten, amargi dipunpeksa wonten, ngengingi bilih usaha, menapa malih bab dhehaharan menika kedah cumepak ide-ide kreatif-ipun.

Panaliten Bidang Pangan nyebataken, bilih tela menika ngandhut zat karbohidrat kados dene sekul, ingkang saged andamel tuwuk menawi dipundhahar. Saking asiling gaplek garing ingkang awujud tepung menika sampun asring dipundadosaken minangka bahan bakunipun ndamel roti, kadosta dhonat. Menawi langkung kersa ngolah malih, estunipun tepung tela/tapioka menika saged dados produk lokal ingkang saged nggantos kawontenanipun tepung sagu. Bidhal saking menika, sejatosipun pamarintah estu saged ngangkat regi tela kangge makmuraken para petani ing tlatah Jawa. Keprana, bilih samenika petani namung dados kulinipun monopoli pabrik ingkang sawiyah-wiyah nemtokaken regi bakulan.